Vaşinqtondan Tehranla mümkün danışıqlara dair ziddiyyətli siqnallar gəldiyi bir vaxtda, ABŞ eyni anda Yaxın Şərqdə hərbi varlığını artırmaqda davam edir. Təkcə bu faktın özü əsas məqamı göstərir: ABŞ və İsrailin İrana qarşı dörd həftədir davam edən kampaniyasından sonra İslam Respublikasını sürətli strateji kapitulyasiyaya məcbur etmək hədəfi baş tutmayıb. Üstəlik, Tehran rəqibləri üçün getdikcə daha xoşagəlməz bir reallıq formalaşır: ağır itkilər versə də, İran nəinki sınmayıb, əksinə, daha sərt, daha radikal və daha az proqnozlaşdırılan uyğunlaşma mərhələsinə daxil olur.
Müharibənin ilk günlərində elə görünürdü ki, İrana endirilən zərbə Qərb meyarlarına görə az qala ideal alınıb. Siyasi və hərbi rəhbərliyin nümayəndələri aradan götürülmüş, hava hücumundan müdafiə sistemi ciddi zərbə almış, hərbi infrastrukturun əsas obyektləri vurulmuşdu. Belə təəssürat yaranmışdı ki, söhbət rejimin başını kəsməyə hesablanmış klassik əməliyyatdan gedir və arxasınca ölkədaxili sürətli çöküş gələcək. Amma artıq iki-üç həftə sonra aydın oldu ki, İran məsələsində bu cür ssenarilərin mexanikası tamam başqa cür işləyir.
Bəli, İslam Respublikası komanda vertikalının bir hissəsini itirib. Bəli, onun HHM sistemi böyük ölçüdə dağıdılıb. Bəli, hərbi infrastruktur ağır zərbələr alır. Amma dövlət dağılmayıb, ordu pərən-pərən olmayıb, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu dezorqanizasiya olunmayıb, əhali kütləvi üsyana qalxmayıb, təzyiq aləti olan Hörmüz boğazı isə hələ də Tehranın əlindədir. Məhz indiki kampaniyanın əsas ziddiyyəti də bundadır: xarici təzyiq gücləndikcə, İran sistemi daxili balansın son qalıqlarını bir o qədər tez üstündən atır və daha sərt hərbi-ideoloji konstruksiyaya çevrilir.
İran səmasız qaldı, amma imkansız yox
Müharibənin ilk həftələrinin əsas hərbi nəticələrindən biri İranın HHM sisteminin faktiki olaraq məhv edilməsi oldu. Artıq döyüşlərin üçüncü həftəsinə ABŞ və İsrail ölkənin demək olar bütün ərazisinə havadan ciddi müqavimətlə üzləşmədən zərbələr endirmək imkanı əldə etmişdi. Formal baxımdan bu, təsirli uğur kimi görünürdü. Amma mahiyyət etibarilə İran HHM-nin sıradan çıxarılması təkcə rəqibin texnoloji üstünlüyünün nəticəsi deyildi, həm də İranın öz daxilində yığılıb qalmış problemlərin açıq nümayişi idi.
İranın hava hücumundan müdafiə problemi qəfil yaranmamışdı. Onun zəifliyi əvvəllər də görünürdü. Hələ 2025-ci ilin yayında baş vermiş əvvəlki böyük toqquşma zamanı aydın olmuşdu ki, İranın HHM sistemi texnoloji baxımdan geridə qalır, zəif inteqrasiya olunub və şəbəkə əsaslı koordinasiya, radioelektron mübarizə, görünməz aviasiya və real vaxt rejimində yüksək dəqiqlikli kəşfiyyatın həlledici rol oynadığı müasir müharibə şəraitində effektiv işləyə bilmir. İran bu problemi anlayırdı və onu təcili şəkildə bağlamağa çalışırdı.
Məhz bu məqsədlə Tehran Çindən yeddi-səkkiz batareya uzaqmənzilli HQ-9B zenit-raket kompleksi almışdı. Tədarük yayın sonlarında başlanmışdı, amma yeni HHM arxitekturasının tam şəkildə qurulması açıq-aşkar gecikmişdi. Üstəlik, görünməz hədəfləri aşkarlamaq və HQ-9B ilə vahid zəncir kimi işləmək üçün nəzərdə tutulan YLC-8B radiolokasiya sistemləri yalnız 2026-cı ilin fevralında, yəni faktiki olaraq müharibə ərəfəsində İrana çatdırılmağa başlanmışdı. Və bu detal həlledici rol oynadı.
Mövcud məlumatlara görə, yeni kompleksləri müşayiət edən çinli texniki mütəxəssislər və hərbi məsləhətçilər döyüş əməliyyatları başlamazdan cəmi bir gün əvvəl İranı tərk ediblər. Beləliklə, Tehran hazır işlək sistem yox, vaxt, heyət hazırlığı və mövcud şəbəkə ilə inteqrasiya tələb edən, hələ mənimsənilməmiş alətlər toplusu aldı. Onların isə buna vaxtı yox idi. İran operatorları, xüsusən də YLC-8B radarlarını tam mənimsəməyə macal tapmadılar, yeni Çin şəbəkəsini mövcud HHM ilə birləşdirmək isə ümumiyyətlə mümkün olmadı. Nəticədə ölkə müharibəyə bir-birinin yanında mövcud olan, amma vahid orqanizm kimi işləməyən iki paralel hava müdafiə konturu ilə girdi.
Fəlakətin əsas səbəblərindən biri də məhz bu oldu. ABŞ və İsrail HQ-9B ilə YLC-8B cütlüyünü prioritet hədəflər siyahısına saldı və artıq müharibənin ikinci həftəsinə Çin batareyalarının böyük hissəsi sıradan çıxarıldı. Məlumatlara görə, işlək vəziyyətdə yalnız ayrı-ayrı radarlar qalmışdı. Tehranda bu, qıcıq və məyusluq doğurdu, hətta Çin texnikasının zəif effektivliyi ilə bağlı fikirlər də səsləndi. Amma bu ittihamlar daha çox emosional reaksiya idi, real mənzərə yox. Problem təkcə və ya əsasən sistemlərin özündə deyildi, məsələ onda idi ki, onlar yarımçıq qurulmuş vəziyyətdə, lazımi inteqrasiya olmadan, hazırlıqlı heyətsiz və təchizatçı mütəxəssislər getdikdən sonra döyüşə atılmışdı.
İranda qalan digər HHM vasitələri də vəziyyəti prinsipial şəkildə dəyişə bilmədi. Müharibənin üçüncü həftəsinə məlumatlara görə, dörd S-300 batareyasından yalnız biri, təxminən altı Bavar 373 batareyası və xeyli sayda daha zəif kompleks sırada idi. Amma həm Rusiyanın S-300-ləri, həm də İranın Bavar 373 sistemləri aydın məhdudiyyətlərə malikdir: onlar radioelektron sahədə rəqibin dominantlığı şəraitində müasir görünməz təyyarələrə qarşı effektiv mübarizə üçün nəzərdə tutulmayıb. Əslində onların effektivliyi əsasən dronlara və nisbətən sadə hədəflərə qarşı mübarizə ilə məhdudlaşırdı.
Burada bir mühüm məqamı anlamaq lazımdır. HHM-nin itirilməsi dövlətin avtomatik hərbi məğlubiyyəti demək deyil. Bu, ölkəni həssas edir, manevr sərbəstliyini əlindən alır, infrastrukturu dağıdır, elitanın bir hissəsini demoralizasiya edir, amma müharibə aparmaq qabiliyyətini avtomatik olaraq sıfırlamır. İran bunu praktikada göstərir. Qalxanının böyük hissəsini itirdikdən sonra o, səmanı qorumağa yox, zərbələr altında sağ qalmağa və rəqibə özündə qalan real kozırlar hesabına asimmetrik ziyan vurmağa üstünlük verdi.
Sağ qalmaq məntiqi: İran strateji zəiflik şəraitində döyüşməyi öyrənir
Bəlkə də bu müharibənin ən az qiymətləndirilən tərəfi ondan ibarətdir ki, İran ekzistensial təhlükə ilə üzləşəndən sonra taktikasını sürətlə dəyişməyə başladı. İlkin mərhələdə o, doğrudan da bu qədər genişmiqyaslı və intensiv hava kampaniyasına hazır deyildi. 2025-ci il münaqişəsindən sonra İran hərbçiləri daha böyük mobilliyə keçməyə başlamışdılar, amma fevralın 28-nə qədər raket infrastrukturunun xeyli hissəsi hələ də stasionar qalırdı. ABŞ və İsrailə bir çox buraxılış mövqelərini tez sıradan çıxarmaq, ayrı-ayrı yeraltı bazaları vurmaq, həmçinin raket və dron istehsalı ilə bağlı müəssisələrə zərbələr endirmək imkanı verən də məhz bu oldu.
İlk günlər və həftələrdə bu strategiya işə yarayırdı. Rəqib İranın hərbi maşınının hələ yeni müharibə rejiminə keçməyə macal tapmamasından istifadə edirdi. Amma sonra mənzərə dəyişməyə başladı. Məsələnin sadəcə nümayiş xarakterli əməliyyat yox, sağ qalmaq savaşı olduğunu anlayan İran uyğunlaşdı. Raket və dron buraxılışları daha ehtiyatlı koordinasiya olunmağa başladı. Müdafiəsiz hərəkətlərin sayı azaldı. Sığınacaqdan çıxış, buraxılış və mobil heyətlərin geri qayıdışı arasındakı müddət kəskin qısaldıldı. Kampaniyanın əvvəlində zəif bənd olan infrastruktur getdikcə pərakəndə olsa da, yaşamaq qabiliyyətli şəbəkəyə çevrilirdi.
Qiymətləndirmələrə görə, müharibənin ilk həftəsinin sonuna ballistik raket buraxıcılarının təxminən üçdə ikisi, dördüncü həftəyə isə ümumi parkın yalnız dörddə biri sırada qalmışdı. İlk baxışda bu, darmadağın kimi görünür. Amma müharibədə təkcə ümumi itki faizi yox, qalan resursun işlək qalmaq qabiliyyəti önəmlidir. Əgər sağ qalan mobil heyətlərin həmin dörddə biri mövqeyə sürətlə çıxıb, buraxılışı həyata keçirib və bir neçə dəqiqəyə geri çəkilə bilirsə, onda arsenalın nisbətən kiçik qalığı belə davamlı təhlükəyə çevrilir. Elə baş verən də məhz budur.
Müharibənin dördüncü həftəsinə İran hələ də hər gün onlarla ballistik raket və dron buraxmaq imkanını saxlayırdı. Hərbi baxımdan bu o deməkdir ki, ABŞ və İsrail kampaniyası ehtimal ki, əsas məqsədlərindən birinə, yəni İslam Respublikasının zərbə potensialını tam iflic etməyə nail olmayıb. Bəli, bu potensial zəifləyib. Bəli, imkanları daralıb. Amma o hələ də işləkdir və bu da o deməkdir ki, rəqibə xərc yükləmək qabiliyyəti qalır.
Hörmüz boğazı İranın əsas silahı kimi
Əgər hava müdafiəsi İranın Axilles dabanına çevrilibsə, Hörmüz boğazı, əksinə, onun əsas strateji kozırı olub. Məhz burada Tehran coğrafiyanı silaha, məhdud dəniz imkanlarını isə qlobal təzyiq alətinə çevirə bildi.
Müharibənin ilk üç yarım həftəsində Hörmüz boğazının faktiki blokadasına tamhüquqlu cavab verilmədi. İlkin mərhələdə bu blokada əsasən dronlar, sahildən buraxılan ayrı-ayrı raketlər, dəniz dronları və sürətli katerlər vasitəsilə təmin edilirdi. Sonra isə görünür, ABŞ-ın gəmiçiliyə nəzarəti güc yolu ilə bərpa etmək cəhdini gözləyən İran daha təhlükəli vasitəyə əl atdı - əməliyyat şəraitindən asılı olaraq aktivləşdirilə və deaktivləşdirilə bilən “ağıllı” maqnit minalarına.
Bu, mənzərəni kökündən dəyişir. Sahilə endirilən aviazərbələr gəmi əleyhinə raket təhlükəsini azalda bilər, amma mina təhdidini aradan qaldırmır, kiçik dəniz platformalarını neytrallaşdırmır və gəmilərin təhlükəsiz keçidinə zəmanət vermir. Hörmüzü güc yolu ilə açmaq cəhdi ABŞ gəmiləri üçün mina partlayışları, dron hücumları və raket atəşləri riski demək olardı. Minalardan təmizləmə əməliyyatı isə həftələrlə çəkər və atəş altında aparılardı. Bu, sadəcə taktiki tapşırıq yox, nəticəsi qeyri-müəyyən, son dərəcə bahalı və siyasi baxımdan riskli kampaniyadır.
Məhz buna görə müharibənin dördüncü həftəsinə qədər ABŞ Hörmüzdən normal gəmiçiliyi tam bərpa etmək üçün effektiv yol tapa bilmədi. Bu isə o deməkdir ki, İran təkcə regional gündəliyə yox, həm də neft və qaz bazarı vasitəsilə qlobal gündəliyə təsir etmək imkanını saxlayır. Tehran üçün bu, köməkçi yox, müharibənin əsas rıçağıdır. İran havada ABŞ və İsraillə rəqabət apara bilmir, amma münaqişənin qiymətini qlobal miqyasa çıxara bilir. O, hərbi qarşıdurmanı enerji əsəbiliyinə, bazar turbulensiyasına və Vaşinqtonun müttəfiqlərinə təzyiq müstəvisinə keçirə bilir.
Tehran başa düşəndə ki, klassik mənada bu müharibəni uda bilməyəcək, o zaman çalışır ki, rəqib də bu savaşı ucuz qazanmasın. Bu məntiqdə Hörmüz sadəcə boğaz deyil, dünya iqtisadiyyatının strateji klapanıdır. Bu klapan İranın təsiri altında qaldıqca, ABŞ-ın münaqişənin gedişinə tam nəzarətindən danışmaq mümkün deyil.
Bayraq ətrafında birləşmə effekti
Belə münaqişələrdə xarici oyunçuların ən ciddi səhvlərindən biri odur ki, infrastrukturun dağıdılması və elitanın sıradan çıxarılması avtomatik olaraq daxildə siyasi çöküş yaradacaq. Tarix göstərir ki, bu, həmişə belə olmur. Bəzi hallarda tam əksi baş verir: hakimiyyətdən narazı olan cəmiyyət belə xarici zərbə qarşısında toparlanır. Görünən odur ki, İranda da məhz bu ssenari işləyir.
Kütləvi bombardmanlara, mülki infrastrukturun dağıdılmasına və yüksək vəzifəli fiqurların aradan götürülməsinə baxmayaraq, müharibənin dördüncü həftəsində silahlı qüvvələrin dağılması əlamətləri görünmür. Əksinə, mövcud qiymətləndirmələrə görə, ordu və yarımhərbi strukturların mənəvi dayanıqlığı nəinki azalmayıb, bəzi seqmentlərdə hətta artıb. Səbəb sadədir: müharibə artıq yalnız rejimlə xarici düşmənlər arasındakı toqquşma kimi qəbul edilmir. Cəmiyyətin əhəmiyyətli hissəsi üçün bu, getdikcə daha çox İran dövlətinin özünə qarşı zərbə kimi görünür.
Bu, xüsusilə vacib məqamdır. Kampaniyanın ilkin mərhələsində əhalinin bir hissəsi hələ də ümid edə bilərdi ki, xarici təzyiq hakimiyyət dəyişikliyinə gətirib çıxaracaq. Amma xəstəxanalara, enerji infrastrukturuna, tarixi abidələrə zərbələr və mülki itkilər ictimai qavrayışı radikal şəkildə dəyişməyə başlayır. İnsanlar indi daha çox bu sualı verir: indiki rejim yaxşıdır, ya pis, yoxsa onların ölkəsinə zərbə endirənlər bu ölkə ilə nə etmək istəyirlər. Və nə qədər çox belə təsəvvür güclənirsə ki, məqsəd siyasi korrektə yox, dövlətin özünü dağıtmaqdır, bir o qədər də daxildə antirejim üsyanı ehtimalı zəifləyir.
Hətta hakimiyyətə qarşı olan çevrələrdə belə İranın bir neçə rəqibin - ABŞ, İsrail və Fars körfəzi ətrafındakı bəzi ərəb oyunçularının - zərbələrinə dözərək idarəolunmanı qoruyub saxlamaq qabiliyyəti ilə bağlı təəssürat güclənir. Yaxın Şərqin siyasi mədəniyyətində təkcə ayaqda qalmaq bacarığı özü artıq legitimlik amilinə çevrilir. Zərbələr altında çökməyən rejim, bir müddət əvvəl təsvir edildiyi qədər zəif görünmür.
Elə bu səbəbdən də xaricə orientasiya olunan müxalifətin çağırışları ilə əhalinin kütləvi şəkildə küçələrə axışacağı hesabı da özünü doğrultmadı. Rza Pəhləvinin bəyanatlarına və İran hüdudlarından kənarda müəyyən dairələrin gözləntilərinə baxmayaraq, cəmiyyət xarici müharibəni daxili üsyana çevirməyə hazır olduğunu göstərmədi. Bu da tam başadüşüləndir. Əhalinin əhəmiyyətli hissəsi üçün regionun dağıdılması və Yaxın Şərqdə qanlı kampaniyaların dəstəklənməsi ilə assosiasiya olunan qüvvələrin qəfil şəkildə məhz İran üçün xeyir və azadlıq daşıyıcısı rolunda çıxış etdiyinə inanmaq çətindir.
İranın güc strukturlarından gələn məlumata görə, SEPAH-a və Bəsicə qoşulan könüllülərin sayında artım qeydə alınır. Bu cür məlumatlara ehtiyatla yanaşmaq lazım olsa da, hakimiyyətin mobilizasiyaedici patriotizmə söykənməsi faktının özü baş verənlərin xarakteri barədə çox şey deyir. Müharibə sistemi boşaltmır, əksinə, onun ən ideologiyalaşmış nüvəsini daha da bərkidir.
Rejim dəyişir, amma yumşalma istiqamətində yox
İlk dörd həftənin ən vacib və ən narahatedici nəticəsi, yəqin ki, budur: İrana endirilən zərbələr daha praqmatik, daha uzlaşmaya meylli siyasi düzənin yaranmasına yox, tam əksinə, onsuz da başlamış daxili transformasiyanı daha sərt məcraya sürükləyir.
ABŞ və İsrail rəhbər zirvəni hədəfə alanda hesab edirdilər ki, idarəetmə sistemi sarsılacaq və bəlkə də daha çevik bir siyasi mərkəzin formalaşmasına zəmin yaranacaq. Amma praktika tamam başqa mənzərə göstərir: sıradan çıxanlar məhz o fiqurlardır ki, nəzəri baxımdan dövlət, elitalar və güc bloku arasında siyasi vasitəçi rolunu oynaya bilərdilər. Ənənəvi isteblişmentin zəifləməsi SEPAH-ın əl-qolunu bağlamır, əksinə, onun qarşısındakı meydanı daha da genişləndirir.
Ölkədə artıq SEPAH-ı cilovlaya biləcək, heç olmasa onun təsirini tarazlaya biləcək çəkili siyasətçilər demək olar qalmayıb. Hansısa yumşaq keçid, inqilabsonrası texnokrat model, yaxud Venesuela tipli ssenari barədə söhbətlər bu mərhələdə mənasını itirir. Belə konfiqurasiyada yer ala biləcək fiqurlar var idisə də, onların siyasi və ya fiziki resursu artıq sıradan çıxarılıb.
Təsadüfi deyil ki, daha mürəkkəb, ideoloji baxımdan nisbətən yumşaq ssenarinin mümkün daşıyıcısı kimi son görünən siyasi fiqur Əli Laricani sayılırdı. O, martın 17-də öldürüldü. Onun aradan götürülməsi müharibənin sadəcə bir epizodu olmadı. Bu, İran sistemində daxili tarazlığın təhlükəsizlik qanadının xeyrinə daha sürətlə dəyişdiyi nöqtəyə çevrildi.
Müctəba Xameneinin yeni ali lider postuna gətirilməsi bu tendensiyanı zəiflətmir, əksinə, möhürləyir. O, SEPAH-la o qədər sıx bağlıdır ki, rejimin mülki və hərbi sütunları arasında arbitr rolunu oynaya bilməz. Üstəlik, yaralanmadan sonra səhhətinin ağır olması əlavə qeyri-sabitlik amilinə çevrilir. Əgər o, həqiqətən də ölkəni gündəlik rejimdə idarə etmək gücündə deyilsə, onda real qərarvermə mərkəzi daha da artıq Korpusla bağlı güc şəbəkələrinə və yarımmüstəqil komanda düyünlərinə keçir.
Bu isə o deməkdir ki, İran daha yumşaq yox, daha sərt olur. Həlak olan və ya kənarlaşdırılan fiqurların yerinə gələn yeni, daha gənc SEPAH kadrları kompromisə az meyllidir, daha çox ideologiyalaşıb və uzunmüddətli qarşıdurma məntiqinə daha ciddi köklənib. Onların gözündə indiki müharibə nəyin bahasına olursa-olsun çıxış yolu axtarmaq üçün səbəb deyil, əksinə, güzəştlərin yalnız yeni zərbələrə dəvət olduğunu sübut edən faktdır. Belə bir mühitdə Vaşinqton tərəfdən ciddi güzəşt olmadan nizamlanma ideyasının şansı demək olar yoxdur.
Danışıqlar dalana dirənir, uzun müharibə riski böyüyür
Məhz burada əsas siyasi dalan yaranır. SEPAH və İran sisteminin getdikcə radikallaşan nüvəsi ABŞ-dan ciddi güzəştlər almadan münaqişəni bitirmək istəmir. Amma Donald Tramp da Amerikada “ağıllı anlaşma” kimi sata biləcəyi bir kompromisə gedəcək siyasətçi təəssüratı yaratmır. Onun məntiqi təzyiq, məcburetmə və güc nümayişi üzərində qurulub. İranın dörd həftəlik müharibədən sonrakı məntiqi isə sağ qalmaq, səfərbərlik və təslim olmamaqdır.
Bu o deməkdir ki, danışıqlar üçün meydan genişlənmir, daralır. Müharibənin hər yeni həftəsi İran rejimini təhlükəsizlik aparatından daha asılı, daha şübhəcil, daha aqressiv və “mühasirəyə alınmış qala” psixologiyasından kənarda siyasi qərar vermək baxımından daha məhdud edir. Eyni zamanda, həlledici nəticə olmadan keçən hər həftə Vaşinqton və Təl-Əviv üçün bu kampaniyanı daha bahalı, daha çətin və daha riskli edir.
Bütün əməliyyatın paradoksu da elə bundadır. Baş kəsmə və kapitulyasiyaya məcburetmə kimi düşünülən xətt praktikada İran dövlətçiliyinin daha radikal versiyasının doğulması üçün şərait yaradır. Elə bir versiya ki, yeni regional arxitekturaya inteqrasiya olunmağa yox, qəti şəkildə bu qənaətə gəlməyə meyllidir: sağ qalmağın yeganə yolu militarizasiya, sərt mərkəzləşmə və asimmetrik müharibədir.
Elə buna görə də “İran dörd həftəlik müharibədən sonra zəifləyib” tezisi yalnız yarı həqiqətdir. Hərbi-texniki baxımdan, bəli, Tehran ağır itkilər verir. Amma siyasi və psixoloji baxımdan o, sərtləşmə və möhkəmlənmə prosesindən keçir. Belə rejimlər isə məhz yaralananda, amma sınmayanda daha təhlükəli olur.
Nəticə
Bu gün artıq aydındır: İslam Respublikasının sürətli çöküşünə hesablanan stavka işləmədi. Dağıdılmış HHM sistemin çöküşünə gətirmədi. Elitaya endirilən zərbələr idarəetmə iflici yaratmadı. Cəmiyyətə təzyiq üsyan doğurmadı. Hörmüz üzərində nəzarət itirilmədi. Raket və pilotsuz aparat potensialı azalsa da, məhv edilmədi. Ən başlıcası isə rejimin təbiəti özü daha sərt istiqamətdə dəyişməyə başlayır.
İlk dörd həftənin ən təhlükəli nəticəsi də məhz budur. İran başqasının şərtlərini qəbul etməyə hazır zəif dövlətə çevrilmədi. O, şokdan çıxaraq getdikcə daha dərindən səfərbərlik üzərindən sağ qalma modelinə girən dövlətə çevrilir. Belə modeldə kompromis zəiflik kimi qəbul olunur, müharibə isə təbii vəziyyət sayılır. Bu proses davam etsə, region postmünaqişə İranı yox, İslam Respublikasının daha qapalı, daha qaranlıq və daha radikal versiyasını görəcək.
İranı öldürməyən şey, doğrudan da, onu gücləndirir. Daha doğrusu, adi mənada gücləndirmir, onu daha təhlükəli, daha amansız və qat-qat az idarəolunan edir. Yaxın Şərq üçün isə bu, bəlkə də Tehranın müvəqqəti hərbi dayanıqlığından daha pis ssenaridir.(BakuNetwork)
