2026-cı ilin yazında İsraildə Taker Karlson adı artıq sadəcə qıcıq doğurmur. Bu ad daha ağır, az qala fiziki səviyyədə hiss olunan bir gərginlik yaradır. İnsan anlayır ki, qarşısında təsadüfi opponent yox, illər boyu yəhudi dövlətinin Amerika siyasətindəki təhlükəsizlik dayaqlarından birini asta-asta, amma dönmədən sarsıdan fiqur dayanıb. Qəzzadan atılan bombalar yox, “Hizbullah”ın raketləri yox, İranın hədələri yox - okeanın o tayından gələn bir səs. Elə bir səs ki, vaxtilə müttəfiqin səsi sayılırdı.

Bu, mühafizəkarın, respublikaçının, “əsl Amerika vətənpərvəri”nin səsi idi. Amma indi Təl-Əviv və Qüdsün qapalı kabinetlərində onun haqqında tamam başqa ifadələr işlədilir: strateji xəyanətin katalizatoru. Söhbət sadəcə Netanyahunun siyasətini tənqid edən birindən getmir. Bu, təkcə ABŞ-ın hərbi yardımına qarşı çıxan fiqur da deyil. Karlson getdikcə daha çox antiisrail, bəzən isə açıq antisemit xəttə yaxın süjetləri legitimləşdirən bir platformaya çevrilir və vaxtilə sarsılmaz görünən sütunları aşındırır.

Amma mənzərəni bəsitləşdirmək də düzgün olmaz. Burada söhbət bütün İsrail cəmiyyətinin yekcins, monolit reaksiyasından getmir. Qarşımızda bir neçə paralel reallıq, bir neçə fərqli baxış qatı var. İsrail isteblişmenti, açıq şəkildə İsrail tərəfdarı olan media çevrələrinin böyük hissəsi, sağçı sionist dairələrin əhəmiyyətli bölümü və antisemitizmlə peşəkar müstəvidə mübarizə aparan strukturlar Karlsona artıq sadəcə narahat tənqidçi kimi baxmırlar. Onların gözündə o, Holokost inkarçılarına, konspiroloqlara və İsrailə qarşı müasir “qan böhtanı” versiyalarını tirajlayan çevrələrə meydan verən aparıcı fiqurdur. Bununla belə, daha dar çevrələr də var ki, Karlsonun narahat, amma real sualları gündəmə gətirdiyini düşünür: ABŞ-ın bitib-tükənməyən Yaxın Şərq savaşlarına bağlılığı, evangelist xristianların Amerika siyasətində rolu və İsrailə qeyd-şərtsiz dəstəyin əsl qiyməti. Ancaq bu yanaşma əsas axın yox, azlıq mövqeyidir.

Açıq danışsaq, bu gün İsraildə Karlson artıq sadəcə amerikalı mühafizəkar kimi qəbul edilmir. O, getdikcə daha çox Amerika sağının yeni dalğasının bir hissəsi sayılır. Bu dalğa isə ənənəvi respublikaçı, İsrailyönlü kursdan uzaqlaşır və İsrail siyasəti ilə bağlı normal mübahisəni daha təhlükəli bir sualla əvəz edir: bəlkə elə İsrailin özü Amerika üçün dağıdıcı amildir? İsraillilər üçün burada prinsipial fərq var. İsrail cəmiyyəti konkret hərbi əməliyyatların sərt tənqidinə, baş nazirə hücumlara, ordu, məskunlaşma siyasəti və ya məhkəmə islahatı ətrafındakı mübahisələrə alışıb. Amma tənqid “İsrail guya ABŞ-ı sonsuz müharibələrə sürükləyir”, “Amerikanın xarici siyasətini manipulyasiya edir” və ya “ABŞ maraqları üçün sistemli təhlükə mənbəyidir” tezisinə çevriləndə, bu artıq adi polemika kimi qəbul olunmur. Bu, ideoloji düşmənçilik zonasına keçid sayılır.

Xüsusilə diqqət çəkən məqamlardan biri odur ki, hələ 2024-cü ilin dekabrında diaspor məsələləri üzrə nazir Amixay Şikli Karlsonun üstünə elə getmişdi ki, belə sərt sözlər adətən yalnız açıq düşmənlər üçün saxlanılır. Şikli onu Holokost inkarçılarına, konspiroloqlara və İsrailə qarşı “qan böhtanı” yayanlara əsas tribuna verməkdə suçlamışdı. Bu səviyyədə rəsmi şəxsin dili ilə desək, bu, dövlətin açıq siqnalı idi: hökumət dairələrində Karlsona artıq “çətin müttəfiq” kimi yox, düşmən narrativlərini legitimləşdirən təhlükəli mənbə kimi baxmağa başlamışdılar.

Sonra münasibət daha da sərtləşdi. 2026-cı ilin yanvarında “Likud”dan olan knesset üzvü Dan İluz açıq şəkildə amerikalı mühafizəkarları Karlsonu və Kendis Ounsi kənara çəkməyə çağırdı və onların baxışlarını təkcə İsrail üçün yox, ABŞ-ın özü üçün də təhlükə adlandırdı. Burada əsas məqam budur ki, bunu solçu yox, hakim sağ düşərgənin nümayəndəsi deyirdi. Yəni Karlsona qarşı mənfi münasibət İsraildə artıq təkcə liberal mətbuatın emosiyası deyil, sağçı-sionist isteblişmentin də ciddi hissəsinin mövqeyinə çevrilib. Halbuki bu çevrələr adətən sərt respublikaçı ritorikaya kifayət qədər dözümlü olurdu.

Daha bir mühüm indikator 2026-cı ilin fevralında onun İsrailə səfəri ətrafında yaşananlardır. İsrail mənbələrinin yazdığına görə, hakimiyyət hətta Karlsonun ölkəyə buraxılmaması variantını da müzakirə edib. Sonda belə addım atılmasa da, bu faktın özü çox şey deyir. İsrail, xüsusən də mühafizəkar düşərgədən olan amerikalı media nəhənginə münasibətdə, nadir hallarda belə əsəbilik nümayiş etdirir. Bu isə o deməkdir ki, Karlson artıq sadəcə narahat debatçı kimi yox, İsrail torpağını belə Amerikadakı İsrailyönlü konsensusa qarşı kampaniyasının dekorasiyasına çevirə biləcək fiqur sayılır.

Bununla yanaşı, İsrail onun üzünə qapıları tam bağlamadı. Ona ABŞ-ın İsraildəki səfiri Mayk Hakabi ilə müsahibə imkanı verildi. Amma “Jerusalem Post”un məlumatına görə, söhbət faktiki olaraq hava limanı zonasında, ictimai məkanlara tam çıxış verilmədən baş tutub. Bu, çox nəzarətli bir format təsiri bağışlayırdı: nə sərt qovulma, nə də normal qəbul. Belə yarıizolyasiya olunmuş ssenari hazırkı münasibətin məğzini açır - İsraildə onu arzuolunan qonaq saymırlar, amma təsir gücünü anlayır, ona görə də susmaq yox, polemikaya girmək yolunu seçirlər.

Körpülər niyə yandırıldı: dörd dərin səbəb

Münasibət niyə bu qədər kəskin pisləşdi? Dörd səbəb var və onların hər biri İsrailin özünüqavrayışının lap mərkəzinə dəyir.

Birinci səbəb odur ki, Karlson konkret hökumətin tənqidindən addım-addım ABŞ-dakı İsrailyönlü konsensusun özünü guya təhlükəli təsir sistemi kimi hədəfə almağa keçdi. Xüsusən 7 oktyabrdan və sonrakı müharibədən sonra bir çox israilli üçün bu, artıq realizm yox, köhnə “yəhudilər başqalarının dövlətlərini idarə edir” ittihamlarına qapı açan ritorika kimi səslənir. Elə buna görə də analitik çevrələr onun dilini getdikcə daha çox sadəcə anti-İsrail yox, potensial antisemit ritorika kimi təsvir edirlər.

İkinci səbəb onun efirə çıxardığı qonaqlar və mövzulardır. Karlsonun Holokost inkarı və antisemit mühitlə bağlantılı fiqurlara meydan verdiyi epizodlar İsraildə xüsusilə ağır qarşılandı. İsrail şüurunda bu, ikinci dərəcəli məsələ deyil. Qəzza barədə mübahisə etmək olar, amma revizionistləri legitimləşdirmək qırmızı xətti keçmək deməkdir. Məhz belə epizodlardan sonra Karlsonu mənəvi baxımdan təhlükəli fiqur kimi təqdim etməyə başladılar.

Üçüncü səbəb onun şəxsən Netanyahunun və İsrailin hərbi xəttinin ünvanına səsləndirdiyi sərt fikirlərdir. Hətta baş naziri sevməyənlər belə, amerikalı şərhçinin Bibini universal şər simvoluna, İsraili isə Qərb siyasətinin dağıdıcı mühərrikinə çevirməsini qəbul etmirlər. Bu, əks konsolidasiya effekti yaradır: hətta müxalifət də ölkəni müdafiə mövqeyinə keçir.

Dördüncü və ən dərin səbəb onun Amerika sağındakı roludur. İsrail uzun illər Respublikaçılar Partiyasını təbii dayaq hesab edib. Karlson isə ABŞ sağının elə hissəsinin simvoluna çevrilib ki, orada belə deyirlər: “Öncə Amerika, İsrailin maraqları isə bizə aid gündəm deyil”. İsraillilər bunu fəlakətli dönüş kimi görürlər. Onun fiquru ABŞ-da ənənəvi sağ-mühafizəkar, İsrailyönlü düşərgənin eroziyaya uğramasının əlaməti sayılır.

Karlsona fərqli İsraillərin baxışı

Dövlət və siyasi isteblişment. Burada mənzərə demək olar birmənalıdır: münasibət əsasən mənfidir. Karlson İsrail üçün təhlükəli ovqatı məhz uzun illər müttəfiq olmuş sağ düşərgənin içindən gücləndirən şəxs kimi qəbul edilir. Nazirlərin sərt açıqlamaları və ölkəyə girişin məhdudlaşdırılması barədə müzakirələr də buradan qaynaqlanır.

İsrailin əsas axın mediası. Ton sərtdir. Haaretz onu yəhudilər üçün təhlükəli fiqur kimi təsvir edir, populist və antisemit dalğa ilə əlaqələndirir. “Jerusalem Post” isə Karlsonu əvvəlcədən hazır antiisrail nəticəyə uyğun müsahibələr seçən adam kimi təqdim edir.

Sağçı sionist intellektuallar. Burada tablo bir qədər mürəkkəbdir. Bir hissə açıq düşmən münasibət bəsləyir. Digərləri isə onu Amerika mühafizəkarlığının böhranını göstərən xoşagəlməz, amma faydalı indikator hesab edir və mövzu üzrə predmetli polemikanın tərəfdarıdır.

Solçu və postsionist dairələr. Münasibət daha çox alətçidir. Karlson Avraam Burqu efirə çağıranda sol auditoriyanın bir hissəsi daxili tənqidi səsləndirmək imkanı qazandığı üçün bunu alqışlayır. Amma onu özlərinə müttəfiq saymırlar.

Geniş ictimaiyyət. Medianın tonu və siyasətçilərin reaksiyalarına baxanda Karlsonun obrazı daha çox mənfi rəngdədir: ya İsrail reallığını anlamayan, ya da onu bilərəkdən təhrif edən bir fiqur kimi görünür.

Onun fevral səfərindən sonra özünü “qurban” kimi təqdim etməsi xüsusilə pis qarşılandı. Pasportunun guya əlindən alındığı barədə bəyanatlar İsrail auditoriyasında daha çox istehza və qıcıq yaratdı. Çünki bu, onların gözündə klassik fənd idi: müharibənin qızğın çağında ölkəyə gəl, sonra təhlükəsizlik tədbirlərini totalitarizmin sübutu kimi sırı.

Amerika yəhudiləri: başqa ağrı, eyni qorxu

İsraillə ABŞ yəhudi diasporunun Karlsona münasibəti arasında ciddi fərq var. İsrailin özündə Karlson daha çox kənardan gələn təhlükəli, düşmən fiqur kimi qəbul olunur. Amerikanın yəhudi çevrələrində münasibət daha dağınıqdır, amma ümumi istiqamət yenə mənfidir. Təşkilatlanmış mühitdə, iri qurumlarda, ravvin dairələrində, liberal və mərkəzçi çevrələrdə, eləcə də İsrailyönlü respublikaçılar arasında o, antisemit süjetlərin və İsrailə düşmən münasibətin normallaşmasına töhfə verən adam sayılır.

Amerikadakı tablo daha mürəkkəbdir, çünki mübahisə bir neçə xətt üzrə gedir.

Birinci xətt: İsrail dövlət kimi və Amerikadakı yəhudi həyatı azlıq təcrübəsi kimi. İsraillilər üçün əsas sual budur: Karlson ABŞ-la strateji ittifaqı sarsıdırmı? Amerika yəhudiləri üçün isə əsas məsələ başqadır: o, ABŞ-da yəhudiləri daha həssas və müdafiəsiz edən mühiti gücləndirirmi? Buna görə reaksiya emosional baxımdan bəzən daha sərt olur, amma məntiq fərqlidir.

İkinci xətt: Amerika yəhudi icmasının daxilindəki siyasi qütbləşmə. Liberal, mərkəzçi, ortodoks, sağ-respublikaçı, antisionist seqmentlər var. Karlson bu seqmentlərdə müxtəlif cür görünür: kimisi üçün təhlükədir, kimisi üçün simptom, kimisi üçün alət, kimisi üçün isə zəhərli məntiqin daşıyıcısı.

İri yəhudi təşkilatları. Burada münasibət ən sərtdir. ADL, AJC və Respublikaçı Yəhudi Koalisiyası Karlsonu İsrail tənqidi ilə antisemit konspiroloji baxış arasındakı sərhədi pozan fiqur kimi görür. Onları xüsusilə qıcıqlandıran məqam budur ki, Karlson İsrail mövzusunu “gizli təsir”, “ikili sədaqət” kimi motivlərlə bağlayır. 2026-cı ilin martında Republican Jewish Coalition simpoziumunda o, MAGA mühitində antisemit motivlərin artmasının əsas nümunələrindən biri kimi tənqid olunurdu.

Liberal və mərkəzçi Amerika yəhudiləri. Burada münasibət daha da mənfidir. Onlar üçün Karlson sağçı populizmin antisemitizmi hörmətli və “normal” göstərən simvoludur. Bu çevrələrin bir çoxu Netanyahunu özləri də tənqid edir, amma Karlsonu qəbul etmir. Çünki onlar üçün məsələ təkcə nə deyildiyi yox, hansı siyasi və mənəvi torpaqdan danışıldığıdır.

ABŞ-dakı sağ-mühafizəkar və respublikaçı yəhudilər. Burada reaksiya daxili konfliktlə yüklənib. Bir hissə hələ də onu liberal isteblişmentə qarşı səs kimi qiymətləndirir, amma dözümlülük getdikcə azalır. Karlson burada sədaqət böhranı yaradır: kimisi onu antiintervensionist sayır, kimisi isə Amerika yəhudiləri üçün birbaşa təhlükə görür.

Ortodoks mühit. Burada ümumiləşdirmə ilə ehtiyatlı davranmaq lazımdır. Bəziləri ona çox sərt yanaşır, digərləri isə müharibə tənqidçisi kimi qismən bəraət qazandırmağa çalışır. Amma Holokost inkarçıları ilə oynaması bu çevrələr üçün də ciddi problemdir. Səbr limiti yavaş-yavaş daralır.

Antisionist və radikal tənqidi yəhudi dairələri. Burada paradoksal münasibət var. Onlar İsraili tənqid edirlər, amma Karlsonu da sevmirlər. Çünki Karlson bu tənqidi sağçı millətçi matrisdən edir və bununla da dürüst, prinsipial tənqid imkanını zəhərləyir.

Əsas fərq: dövlət və azlıq

İsraildə Karlsona dövlət maraqları və Vaşinqtonla ittifaq prizmasından baxırlar. Yəhudi Amerikası isə ona daha çox azlığın həssaslığı və ABŞ daxilində antisemitizmin yüksəlişi prizmasından yanaşır. İsraillilər üçün o, İsrailə zərbə vuran Amerika problemidir. Amerika yəhudiləri üçün isə o, ilk növbədə elə yəhudilərin özünə zərbə vuran Amerika problemidir, İsrail isə bu qarşıdurmanın sadəcə cəbhələrindən biridir.

Yeni sağ antiintervensionizm: istisnadan ittihama doğru

Amerikan sağının antiintervensionizmi uzun illər təhlükə sayılmırdı. Səbəb də aydın idi: bu xətt İsrailə münasibətdə istisna saxlayır, ümumi şəkildə xarici müdaxilələrə qarşı çıxsa da, İsrailə dəstəyi ayrıca kateqoriya kimi qoruyurdu. Amma 2025-2026-cı illərdə MAGA mühitinin bir hissəsi daha irəli getdi. Söhbət artıq təkcə yeni müharibələrə yox deməkdən getmir. Hədəfə İsraillə xüsusi ittifaq məntiqinin özü çevrilib. Bu yeni dilin əsas “tərcüməçisi” isə Karlson oldu. O, sadəcə “Amerika döyüşməməlidir” demir. Dinləyicini addım-addım belə bir qənaətə gətirir ki, guya İsrail Amerikanın maraqlarını təhrif edir. Bu iki tezis arasında isə uçurum boyda fərq var.

Karlsonla Hakabi arasında 2026-cı ilin fevralında yaşanan polemika Amerika sağının ruhu uğrunda savaşın simvoluna çevrildi. Hakabi köhnə evangelik xətti təmsil edir: İsrail mənəvi aktivdir. Karlson isə yeni şübhəçiliyin səsini verir: istənilən “xüsusi ittifaq” artıq şübhəlidir. 2026-cı ilin martında keçirilən Republican Jewish Coalition simpoziumunda Karlson əsas mənfi fiqur kimi gündəmdə idi. Senator Ted Kruz da məhz bu fonda öz sıraları daxilində antisemitizm probleminin böyüdüyü barədə xəbərdarlıq etdi.

Cey Di Vens isə keçid zonasının adamıdır. Onun fiquru göstərir ki, yeni skeptisizm artıq hakimiyyətin yuxarı mərtəbələrinə də yol tapmağa başlayıb.

Tramp balans ustasıdır: siyasi dahi, yoxsa təhlükə mənbəyi?

İsrail onilliklər boyu bir formul üzərində dayanıb: respublikaçılar etibarlı ehtiyat dayaqdır. İndi isə bu konstruksiya çat verir. Karlson məhz bünövrəyə zərbə vurur: guya İsrailə dəstək təbii seçim yox, zorla saxlanılan siyasi ətalətdir.

Köhnə konsensus təkcə geosiyasət üzərində qurulmamışdı, onun arxasında mədəni kod da vardı. Yeni sağ isə başqa cür düşünür. Onlar üçün əsas dəyər milli eqoizmdir. Karlson bu xəttin sürətləndiricisidir. O, həmin mühitə “hörmətli” mikrofon verdi, şübhəni kütləvi dilə çevirdi.

Tramp isə tərəf seçmir. O, tarazlıq qurur. 2026-cı ilin martında o, açıq şəkildə Karlsonla məsafə saxladı, amma antiintervensionist mühitlə də körpüləri yandırmadı. Ətrafı Karlson-Hakabi qarşıdurmasının temperaturunu aşağı salmağa çalışdı. Tramp eyni anda iki enerjini idarə edir: “İsrail müttəfiqdir” və “Amerika başqalarının münaqişələrinin haqqını ödəməməlidir”. Sabitlik üçün Hakabidən istifadə edir, bazanın enerjisi üçün Karlsonu oyunda saxlayır. Vens isə hələlik səssiz sual işarəsidir.

İsrail üçün bu, açıq-aşkar narahatedici modeldir. Dəstək qalır, amma artıq instinkt kimi yox, siyasi alverin nəticəsi kimi. İsrailin taleyi getdikcə daha çox Trampın Karlson qanadını nə dərəcədə cilovlamağı sərfəli sayacağından asılı olur.

Teleaparıcı, yoxsa dövrün simvolu?

İsraildə Karlsona münasibət artıq formalaşıb: ona düşmən, təhlükəli və sağdan gələn konsensusu sarsıdan fiqur kimi baxırlar. Təsirli İsrail çevrələri onu siyasi baxımdan zərərli sayır, bir sıra publisistlər mənəvi cəhətdən zəhərli fiqur kimi təqdim edir. Daha dar qruplar isə onu tabuları dağıdan faydalı pozucu hesab edir, amma dost yox.

Yəhudi diasporunda mənzərə daha mürəkkəbdir, amma nüvədə yenə mənfi münasibət üstünlük təşkil edir. Çünki onların gözündə Karlson antisemit süjetlərin yayılmasına, köhnə şübhələrin yenidən dirçəlməsinə xidmət edir.

Sağ antiintervensionizm o vaxt təhlükəyə çevrildi ki, onun dili belə danışmağa başladı: “Amerika məhz İsrail ucbatından özünü itirir”. Bu keçidi görünən edən Karlson oldu, müqavimətin simasına Hakabi çevrildi, Vens isə aradakı boz zonanı təmsil etdi. Karlson ətrafında gedən mübahisə əslində daha böyük bir sualın mübahisəsidir: Respublikaçılar Partiyası İsrailin əsas dayağı olaraq qalacaqmı?

2026-cı ilin yazı elə bir məqamdır ki, köhnə dünya hələ ayaqdadır, amma çatlar artıq görünür. Tramp hələlik ustalıqla balans saxlayır. Amma əsas sual açıq qalır: bu konstruksiya tab gətirəcək, yoxsa Karlson həqiqi parçalanmanın xəbərçisi kimi tarixə düşəcək? İsrail də, Amerika yəhudiləri də bu cavabı getdikcə gizlədilməsi mümkün olmayan narahatlıqla gözləyirlər.(BakuNetwork)