Əlliyə yaxın ünvanda axtarış, Korrupsiyaya qarşı mübarizə komitəsinin qarşısında təcili yardım maşını və təxminən 300 milyon dollara çatan maliyyə dövriyyəsi. Ermənistan ilk dəfə siyasi şüarlarla yox, sənədlərlə sübut etməyə çalışır ki, 2000-ci illərin prezident hakimiyyəti necə şəxsi mülkiyyətə çevrilirdi.
2026-cı il avqustun 25-də İrəvan səhəri Ermənistan siyasi sisteminin son iyirmi ildə görmədiyi mənzərə ilə açdı. Ölkənin keçmiş prezidenti Robert Koçaryan, onun oğulları, biznes tərəfdaşları və ailə şirkətləri ilə əlaqəli onlarla ünvanda eyni vaxtda axtarışlar başladı. Səhər saat ona yaxın Koçaryan Korrupsiyaya qarşı mübarizə komitəsinə gətirildi. Günortaya yaxın isə təcili yardım maşını Ermənistanın ikinci prezidentini komitənin binasından tibb mərkəzinə apardı.
Xəstəxanaya yerləşdirilmənin rəsmi səbəbi açıqlanmayıb. Koçaryanın vəkili Aram Orbelyan müvəkkilinin səhhəti barədə məlumatların həkim sirri olduğunu bildirib və mövzuya şərh verməkdən imtina edib. Odur ki, keçmiş prezidentin vəziyyətinin nə dərəcədə ağır olması barədə səslənən bütün versiyalar hələlik fakt yox, ehtimal səviyyəsində qalır.
Ermənistan, Rusiya və Ukrayna informasiya agentliklərində saniyələr içində yayılan təcili yardım görüntülərinin arxasında isə xeyli böyük miqyaslı süjet dayanır. Korrupsiyaya qarşı mübarizə komitəsi Koçaryanın böyük oğlu Sedrak da daxil olmaqla altı nəfəri saxlayıb.
Axtarışlar təkcə keçmiş prezidentin iqamətgahında aparılmayıb. İrəvandakı Toyota avtosalonu da yoxlanılıb və elə həmin gün vergi xidməti obyektə möhür vurub. Orange Fitness kompleksi, Play City əyləncə mərkəzi, hətta Koçaryanın kiçik oğlu, "Ermənistan" blokundan deputat Levon Koçaryanın həyat yoldaşı, müğənni Siruşoya məxsus Pregomesh mağazası da əməliyyatın əhatə dairəsinə düşüb.
Belə geniş coğrafiya xaotik güc nümayişindən daha çox, istintaqın kağız üzərində açmağa və sonradan məhkəməyə çıxarmağa çalışdığı iri korporativ şəbəkənin konturlarını xatırladır.
Söhbət bir cinayət epizodundan yox, bütöv iqtisadiyyatın xəritəsindən gedir
Korrupsiyaya qarşı mübarizə komitəsinin versiyasına görə, Robert Koçaryan 1998-2008-ci illərdə prezident postunda olarkən yaxın çevrəsindəki şəxslərlə qabaqcadan əlbir olaraq vəzifə səlahiyyətlərindən istifadə edib, qiymətli dövlət obyektlərinin dövlət mülkiyyətindən çıxarılmasına və bazar dəyərindən xeyli aşağı qiymətə əldə olunmasına şərait yaradıb.
Amma "qiymətin aşağı salınması" formulu ittihamın yalnız görünən hissəsidir. Daha dərində çoxpilləli mexanizm təsvir olunur. Dövlət aktivi respublikanın mülkiyyətindən çıxarılır, özəl şirkətin əlinə keçir, daha sonra isə həmin şirkətin sahibləri sırasında prezident ailəsi ilə əlaqəli şəxslər peyda olur. Payların ötürülməsi, formal alqı-satqı müqavilələri, bağışlama, tikinti layihələri və daşınmaz əmlakın sonradan özgəninkiləşdirilməsi də bu zəncirin ayrı-ayrı halqaları kimi göstərilir.
İstintaqın qənaətinə görə, belə bir sxemin məqsədi ilkin dövlət aktivi ilə onun son benefisiarı arasındakı birbaşa hüquqi əlaqəni qırmaq olub.
Yəni ittiham sadə "prezident dövlət əmlakını ucuz aldı" formulundan xeyli ağırdır. Prokurorlar sübut etməyə çalışırlar ki, inzibati qərarlar kommersiya dəyəri yaradır, həmin dəyər isə sonradan yaxın çevrənin mülkiyyətində maddiləşirdi.
Məhkəmə bu konstruksiya ilə razılaşarsa, qarşımızda postsovet məkanında Daşkənddən Kiyevə qədər yaxşı tanınan klassik mənzərə dayanacaq: dövlət hakimiyyəti ilə şəxsi varlanma arasındakı sərhədin silinməsi. Fərq ondadır ki, bu dəfə həmin sistem bütöv bir prezidentlik dövrünün iqtisadi anatomiyası səviyyəsində masaya yatırılır.
Play City: 44 milyon dramlıq torpaq necə prezident oğlunun payına çevrildi
İctimaiyyətə açıqlanan ilk epizod Açaryan və Tsarav Axbür küçələri ərazisində yerləşən 8,3 hektarlıq torpaq sahəsinə aiddir.
Komitənin məlumatına görə, ərazi 44,657 milyon drama alınıb və artıq 2002-ci ildə burada Play City əyləncə mərkəzi fəaliyyətə başlayıb. İki il sonra, 15 noyabr 2004-cü ildə obyektin sahibi olan Fast Kart şirkətinin 50 faizlik payı bağışlama yolu ilə keçmiş prezidentin oğlunun adına rəsmiləşdirilib.
Hüquqi baxımdan zəncir kifayət qədər danışandır: dövlət resursu, kommersiya obyekti, sahibi olan şirkət və sonda prezident ailəsinin nümayəndəsinin payı.
Ancaq istintaq bu zənciri mətbuat açıqlamasında deyil, məhkəmə zalında sübut etməli olacaq. Maraqların üst-üstə düşməsi, hətta sonradan şirkət payının prezidentin qohumuna keçməsi belə, torpağın satışı barədə qərar verilən anda dövlət başçısının cinayət niyyətini avtomatik sübut etmir.
İttiham tərəfi göstərməlidir ki, qərarlar əvvəldən məhz bu nəticəyə çatmaq məqsədilə qəbul edilib. Yoxsa söhbət sonradan uğurlu kommersiya fəaliyyəti nəticəsində yaranmış vəziyyətdən gedib.
Kaskad: 39 milyon drama alınan torpaq 1,7 milyarda satıldı
"Kaskad" kompleksinin yaxınlığındakı iki hektarlıq torpaqla bağlı epizod daha təsirli görünür.
İstintaq bildirir ki, ərazi əvvəlcə 39,63 milyon drama alınıb, daha sonra eyni sahəyə malik, lakin şəhərin daha cəlbedici hissəsində yerləşən dövlət torpağı ilə dəyişdirilib. Mübadilədən sonra yeni daşınmaz əmlak 1 milyard 741,931 milyon drama satılıb.
Qırx dəfədən artıq fərq oxucu üçün, əlbəttə, ciddi rəqəmdir. Amma məhkəmə zalında işi təkcə riyaziyyat həll etmir.
İrəvanda daşınmaz əmlak qiymətləri son iyirmi ildə obyektiv şəkildə artıb. Şəhərsalma normaları dəyişib, infrastruktur inkişaf edib, bazar konyunkturası yenilənib. Yəni qiymət artımını avtomatik olaraq korrupsiya sxemi ilə izah etmək mümkün deyil. 2000-ci illərdə şəhərdəki əmlak bumundan minlərlə bazar iştirakçısı faydalanıb.
İttiham tərəfinin sübut etməli olduğu məsələ başqadır: torpaq mübadiləsi mexanizmi dövlətin yaratdığı dəyərin əvvəlcədən müəyyən edilmiş özəl benefisiarlara güzəştli şərtlərlə ötürülməsi üçün qəsdənmi qurulmuşdu, yoxsa son nəticə sadəcə İrəvan əmlak bazarının yüksəlişindən yaranmışdı?
Paronyan, Sevan və tennis kortu: ailənin aktivlər kolleksiyası
Növbəti epizod Paronyan küçəsi, 8 ünvanındakı binaya aiddir. İstintaq materiallarına görə, dövlət müəssisəsinin balansında olan bina 40 milyon drama alınıb.
Sonradan həmin ərazidə çoxmənzilli yaşayış binası inşa edilib. Təxminən 600 kvadratmetr sahəsi olan obyektlər və iki parkinq yeri alqı-satqı əməliyyatları vasitəsilə Sedrak Koçaryanın adına keçib. Onların bazar dəyəri 331,8 milyon dram göstərilir.
Geğarkunik vilayətindəki "Kaputak Sevan" kompleksi 83,669 milyon drama alınıb. İstintaqın versiyasına görə, 2010-cu ilin yanvarında kompleksə sahib olan Art Build şirkətinin yarısı formal əməliyyat vasitəsilə keçmiş prezidentin oğlunun adına rəsmiləşdirilib.
Tsitsernakaberd şosesində yerləşən tennis üzrə olimpiya ehtiyatlı uşaq-gənclər idman məktəbinin torpağı da iş materiallarında ayrıca yer tutur. Söhbət təxminən 29 min kvadratmetr torpaq və 1700 kvadratmetr tikilidən gedir. İstintaq bildirir ki, ərazi 12,267 milyon drama başa gəlib. Sonradan burada premium səviyyəli Orange Fitness kompleksi yaradılıb, əmlak sahibi olan şirkətin 50 faizlik payı isə keçmiş prezidentin oğlu ilə əlaqəli struktura keçib.
Bu son epizod yalnız rəqəmlərinə görə mühüm deyil.
Hələ 2026-cı ilin iyununda Baş Prokurorluq məhz tennis ərazisi ilə bağlı iş üzrə Koçaryanın cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmasına razılıq almağa çalışırdı. Vəkil Aram Orbelyan o zaman obyektin "Master Class" tennis klubu olduğunu bildirir, torpağın hökumətin qərarı ilə icarəyə verildiyini deyirdi.
Müdafiə tərəfinin versiyasına görə, keçmiş prezidentin oğlu şirkətdəki payı yalnız 2008-ci ildə, atası artıq prezident postundan getdikdən sonra bazar qiymətini ödəməklə alıb.
İyunun 17-də Mərkəzi Seçki Komissiyası cinayət təqibinə razılıq verdi və deputatlığa namizədin prosessual toxunulmazlığı aradan qaldırıldı.
Başqa sözlə, bütün işin avqustun 25-i səhər birdən-birə ortaya çıxdığı barədə təsəvvür faktlarla uzlaşmır. Ən azı tennis kompleksi üzrə əmlak epizodu hazırkı axtarışlardan xeyli əvvəl araşdırılırdı və müdafiə tərəfi öz əks-arqumentlərini artıq ictimai şəkildə ortaya qoymuşdu.
56 daşınmaz əmlak mümkün rüşvət kimi…
İttihamın ən ağır hissəsi dövlət əmlakının aşağı qiymətə özəlləşdirilməsindən yox, birbaşa mübadilə iddiasından ibarətdir.
Korrupsiyaya qarşı mübarizə komitəsi bildirir ki, Vazgen Sarkisyan küçəsi, 20 ünvanında yerləşən, tarixi-mədəni abidə statuslu Zabitlər evinin və Nalbandyan küçəsi, 16 ünvanındakı yarımçıq binanın dövlət mülkiyyətindən çıxarılaraq sonradan Piazza Grande şirkətinə verilməsinin təşkilinə görə prezidentə ümumi dəyəri 2 milyard 633,934 milyon dram olan 56 daşınmaz əmlak ötürülüb.
Komitənin versiyasına görə, həmin əmlaklar daha sonra formal əməliyyatlar vasitəsilə ailə üzvlərinin və onlarla əlaqəli strukturların adına rəsmiləşdirilib.
Bu epizod sənədlərlə sübuta yetirilərsə, bütün işin hüquqi mahiyyəti keyfiyyətcə dəyişir.
Dövlət əmlakının obyektiv qiymətləndirilib-qiymətləndirilməməsi və prezidentin qohumlarının kommersiya qazancı əldə edib-etməməsi bir məsələdir. Hakimiyyətin inzibati qərarları birbaşa maddi aktivlərlə dəyişdiyi iddiası isə tamam başqa səviyyədir.
Burada artıq abstrakt vəzifədən sui-istifadədən yox, klassik korrupsiya mübadiləsindən söhbət gedir: qərar müqabilində aktiv.
Məhz həmin 56 obyekt üzrə sübut bazası gələcək məhkəmə prosesinin onurğa sütununa çevrilə bilər. İşin məhkəmədə ayaqda qalacağı, yoxsa ayrı-ayrı, bir-biri ilə zəif bağlı epizodlara parçalanacağı böyük ölçüdə bu sübutların keyfiyyətindən asılı olacaq.
Toyota: Müdafiə Nazirliyinin torpağı avtomobil biznesi müqabilində
İşin az qala dərslik nümunəsini xatırladan epizodlarından biri Admiral İsakov prospekti, 22 və 22/4 ünvanlarındakı Müdafiə Nazirliyi torpaqları ilə bağlıdır. Ərazilər arasında elmi-istehsalat stansiyası üçün nəzərdə tutulmuş torpaq da olub.
İstintaq həmin sahələrin ümumi bazar dəyərini təxminən 1 milyard 393,87 milyon dram qiymətləndirir. Lakin torpaqların keçmiş prezidentə yaxın şəxsə məxsus şirkətə təxminən dörd dəfə ucuz satıldığı iddia olunur.
İstintaqın versiyasına əsasən, sövdələşmənin təmin edilməsi və Yaponiyanın Toyota şirkətinin Ermənistanda nümayəndəliyinin açılması üçün şərait yaradılması müqabilində Koçaryan Toyota Yerevan şirkətinin 30 faizlik payını əldə edib. Sonradan isə həmin pay formal müqavilələr vasitəsilə Sedrak Koçaryanın adına keçirilib.
Toyota Yerevan-ın mülkiyyət strukturu ilə bağlı açıq məlumatlar Sedrak Koçaryanın şirkətdə 30 faizlik paya malik olduğunu həqiqətən də göstərir. Axtarışların keçirildiyi gün Ermənistan mediası da bu faktı xatırladaraq vergi xidmətinin şirkətin avtosalonuna möhür vurduğunu yazmışdı.
Təbii ki, şirkətdə pay sahibi olmaq öz-özlüyündə cinayət deyil. Əsas sual həmin payın haradan və hansı şərtlərlə əldə edilməsidir.
İstintaq bütün zənciri bərpa etməli olacaq: torpağın satışı barədə qərarı kim verib, qiymətləndirmə necə aparılıb, sövdələşmə hansı şərtlərlə bağlanıb, Toyota Yerevan-ın yaradılması ilə bağlı danışıqları kim aparıb və pul hansı istiqamətlərdə hərəkət edib.
Bu zəncir ortaya qoyulmasa, ittiham siyasi baxımdan gur səslənsə belə, hüquqi baxımdan həssas qalacaq. Çünki əks halda təsvir edilən mənzərə daha çox təsadüflərin sui-qəsd kimi təqdim edilməsinə bənzəyəcək.
309 milyon dollar: istintaq ailənin maliyyə dövriyyəsini açır
Komitənin ictimaiyyətə açıqladığı məlumatların ən təsirlisi artıq ayrı-ayrı binalar və torpaq sahələri ilə yox, pul axınları ilə bağlıdır.
İstintaq 2001-2019-cu illərdə Sedrak Koçaryanın adına həyata keçirilmiş köçürmələri araşdırır. Söhbət təxminən 144 milyard dramdan, 309 milyon dollardan, 77 milyon avrodan və 18 milyon Rusiya rublundan gedir.
Paralel olaraq, iş üzrə fiqurantların və onların ailə üzvlərinin Ermənistanda və ölkə hüdudlarından kənarda sahib olduğu 30-dan artıq daşınmaz əmlakın mənşəyi araşdırılır. Əmlakın bir hissəsinin özgəninkiləşdirilməsinin qarşısını almaq üçün artıq təminat tədbirləri də tətbiq olunub.
Burada vicdanlı təhlilin mütləq qeyd etməli olduğu prinsipial məqam var: 309 milyon dollarlıq pul köçürməsi 309 milyon dolların oğurlanması demək deyil.
Hesablar üzrə dövriyyə, eyni şəxslərə və ya strukturlara məxsus hesablar arasındakı köçürmələr, kreditlər, investisiyalar, kommersiya əməliyyatları və kapitalın geri qaytarılması hüquqi baxımdan cinayət gəlirindən tamamilə fərqli anlayışlardır.
İstintaq hələlik sübuta yetirilmiş mənimsəmədən yox, araşdırılan əməliyyatlardan danışır.
Bu rəqəmləri cinayət tərkibinə çevirmək üçün ittiham tərəfi hər bir ciddi məbləğin mənbəyini, əməliyyatın iqtisadi mahiyyətini və konkret hüquq pozuntusu ilə birbaşa əlaqəsini göstərməlidir.
Maliyyə massivinin miqyası isə istənilən halda əməliyyatın niyə eyni vaxtda onlarla ünvanda keçirildiyini izah edir. Qarşımızda bir nəfərə qarşı adi cinayət işi yox, bütöv korporativ şəbəkəni hədəfə alan maliyyə istintaqı dayanır.
Bu iş dünən yaranmayıb: üç illik hazırlıq
Baş verənləri yalnız son sutkanın siyasi qarşıdurmasına bağlamağa imkan verməyən mühüm bir fakt var. Ermənistan prokurorluğu Koçaryan ailəsinin aktivləri ilə artıq bir neçə ildir məşğuldur.
Hələ 2023-cü ilin iyulunda məhkəmə keçmiş prezidentin və onunla əlaqəli qohumların əmlakına təminat tədbirləri tətbiq etmişdi.
Həmin ilin oktyabrında prokurorluq qanunsuz mənşəli əmlakın müsadirəsi ilə bağlı daha geniş mülki iddia qaldırdı. O zaman təxminən 200 daşınmaz əmlak obyektindən, 13 nəqliyyat vasitəsindən, 29 Ermənistan və xarici hüquqi şəxsdə iştirak payından, depozitlərdən, qiymətli kağızlardan və pul tələblərindən söhbət gedirdi.
2026-cı ilin mayına gəldikdə isə prokurorluq Koçaryan və onunla əlaqəli altı şəxsə qarşı artıq daha konkretləşdirilmiş tələblər siyahısını açıqlayırdı: 23 daşınmaz əmlak, 15 hüquqi şəxsdə iştirak payı, istiqrazlar, bank əmanətləri və digər aktivlər.
Təkcə həmin obyektlərdən 18-nin bazar dəyəri 11,15 milyard dramdan artıq qiymətləndirilirdi.
Yəni əmlak xətti üzrə proses bugünkü saxlanmadan çox əvvəl inkişaf etməyə başlamışdı. Güc strukturlarının indiki əməliyyatının sırf dünənki siyasi söz savaşından doğduğu iddiası son üç ilin məhkəmə sənədlərində əksini tapmış xronologiya ilə ziddiyyət təşkil edir.
Axtarışlardan bir gün əvvəl parlamentdə qalmaqal
Son sutkanın xronologiyasına ayrıca baxmaq lazımdır. Çünki bu hissə olmadan ümumi mənzərə yarımçıq qalır.
Avqustun 24-də hökumətin 2026-2031-ci illər proqramının müzakirəsi zamanı "Ermənistan" blokunun deputatı Levon Koçaryan baş nazir Nikol Paşinyanı sərt şəkildə "xain" adlandırıb.
Paşinyan isə cavabında Koçaryan ailəsinin sərvətinin mənşəyini açıq şəkildə sual edib. O bildirib ki, dövlət hesabına toplanmış milyonlar avtomatik olaraq atadan oğula, oğuldan da nəvəyə miras kimi keçə bilməz.
Elə həmin axşam baş nazir parlamentdə çıxışı zamanı hökumətin strateji hədəfini də xatırladıb: 2031-ci ilə qədər qanunsuz mənşəli iki milyard dollara qədər əmlakı dövlətə qaytarmaq.
Paşinyan "ESA" şirkəti, "Araratsement" və Tsaxkadzor kanat yolu ətrafında davam edən prosesləri bu mexanizmin işlək olduğuna nümunə kimi göstərib.
Səhər isə axtarışlar başlayıb.
Hadisələrin bu ardıcıllığı Koçaryanın müdafiə tərəfinə hazır ritorik arqument verir: axşam milyonlardan danışıldı, səhər isə hüquq-mühafizə orqanları qapıya gəldi.
Ancaq bu arqument yuxarıda təsvir olunan üç illik sənədləşdirilmiş məhkəmə tarixçəsini nə ləğv edir, nə də əvəzləyir. 2023-cü ilin təminat tədbirləri, qanunsuz əmlakın müsadirəsi barədə mülki iddia, 2026-cı ilin mayında konkretləşdirilmiş aktivlər siyahısı və iyunda tennis kompleksi epizodu üzrə Mərkəzi Seçki Komissiyasından alınmış cinayət təqibi razılığı bu işin dünən başlamadığını göstərir.
Daha dəqiq desək, siyasi hakimiyyətin sərt ictimai ritorikası sübut bazasının tarixçəsi baxımından müstəqil şəkildə formalaşmış istintaqın üzərinə şübhə kölgəsi sala bilər.
Müdafiə tərəfi də bundan həm məhkəmə zalında, həm də informasiya meydanında istifadə edəcək. İstintaq materiallarının nə qədər möhkəm olub-olmamasından asılı olmayaraq, siyasi fon artıq prosesin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.
Koçaryan bundan əvvəl də məhkəmə qapılarından əskik olmayıb
Robert Koçaryan 2018-ci ildən bəri Ermənistan dövləti ilə, demək olar, fasiləsiz hüquqi qarşıdurma şəraitindədir. Ən çox səs-küy doğuran proses 2008-ci il martın 1-də baş verən hadisələrlə və konstitusiya quruluşunu devirmək ittihamı ilə bağlı idi.
2021-ci ilin martında Konstitusiya Məhkəməsi əvvəlki Cinayət Məcəlləsinin 300.1-ci maddəsini Konstitusiyaya zidd saydı və bundan sonra həmin hüquqi tövsif üzrə cinayət təqibinə xitam verildi.
Amma bu tarixçəyə nöqtə qoymaq üçün hələ tez imiş. 2024-cü ildə Kassasiya Məhkəməsi işə xitam verilməsi barədə qərarı ləğv etdi və Koçaryana isnad edilən əməllərin hüquqi tövsifinin dəyişdirilməsinə yol açdı. 2026-cı ilin yanvarında isə Antikorrupsiya Məhkəməsi həmin işlər toplusu üzrə yeni ittiham formulalarını təsdiqlədi.
İndiki proses sıfırdan başlanmış yeni iş deyil. O, artıq mövcud olan cinayət və əmlak proseslərinin üzərinə gəlir. Ermənistan hakimiyyəti üçün əsas siyasi risklərdən biri də məhz budur.
Əgər iri epizodlardan heç olmasa bir neçəsi prosessual əsaslarla dağılsa, məsələn, müddətin keçməsi, cinayət niyyətinin sübuta yetirilməməsi və ya əmlakın qiymətləndirilməsi ilə bağlı mübahisələr səbəbindən məhkəmədə ayaqda qalmasa, Koçaryan bütün ittihamlar paketini səkkiz ilə yayılmış vahid siyasi təzyiq zənciri kimi təqdim etmək imkanı qazanacaq.
Prokurorlar komandası üçün bu isə bir həqiqəti ön plana çıxarır: hər bir epizod üzrə prosessual dəqiqlik onlarla ünvanda aparılan axtarışların yaratdığı təbliğat effektindən daha vacibdir.
Koçaryan artıq Paşinyanın əsas rəqibi deyil, amma bütöv bir dövrün simvolu olaraq qalır
2026-cı il iyunun 7-də keçirilən parlament seçkilərindən sonra Koçaryanın siyasi çəkisi obyektiv şəkildə azalıb.
Onun "Ermənistan" bloku 144 983 səs, yəni 9,92 faiz toplayaraq parlamentdə 12 mandat qazanıb. Əsas müxalif qüvvəyə isə milyarder Samvel Karapetyanın "Güclü Ermənistan" bloku çevrilib. Bu siyasi qüvvə 23,27 faiz səs və 29 mandat əldə edib.
Hakim "Vətəndaş Müqaviləsi" partiyası 49,75 faiz səs toplayaraq parlament çoxluğunu qoruyub və 101 yerdən 64-nə sahib olub.
Bu gün Koçaryan baş nazirin nə ən böyük, nə də ikinci ən böyük elektoral rəqibidir.
Amma onun əhəmiyyəti 9,92 faizlik seçici göstəricisindən xeyli kənara çıxır. Koçaryan bütöv bir siyasi epoxanın simvoludur və məhz buna görə Bakı onun taleyini diqqətlə izləyir.
O, Ermənistan siyasətinə Qarabağ separatçı hərəkatından gəlib. 1990-cı illərdə Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində yaradılmış tanınmamış qurumda rəhbər vəzifələr tutub, 1997-ci ildə Ermənistanın baş naziri, bir il sonra isə Levon Ter-Petrosyanın istefasından sonra ölkənin prezidenti olub.
Qarabağ məsələsinin həlli ilə bağlı yanaşmalar ətrafındakı fikir ayrılığı Ter-Petrosyanın gedişi ilə nəticələnən siyasi böhranın əsas səbəblərindən birinə çevrilmişdi. Ter-Petrosyan 1997-ci ilin sonlarında mərhələli kompromis variantını mümkün sayırdı. Koçaryanın başçılıq etdiyi o dövrün Qarabağ güc elitası isə bunun əleyhinə idi.
Məhz həmin andan 2018-ci ilə qədər Qarabağ hərbi elitası faktiki olaraq Ermənistanı idarə etdi, həm xarici siyasətin kursuna, həm də ölkə daxilində mülkiyyət münasibətlərinin formalaşmasına təsir göstərdi.
Bakı Koçaryan işini niyə diqqətlə izləyir…
Azərbaycan üçün bu işin marağı yalnız zəngin məhkəmə keçmişinə malik yaşlı bir siyasətçinin saxlanılması ilə bağlı deyil.
Əsas məsələ budur ki, Ermənistan ilk dəfə uzun illər davam etmiş işğal siyasəti ilə paralel formalaşan siyasi sistemin iqtisadi mirasını sistemli şəkildə araşdırmağa çalışır.
Koçaryan erməni siyasi elitasının elə bir nəslinə aiddir ki, həmin dövrdə özgə ərazilərin nəzarətdə saxlanılması gec-tez diplomatik həll tələb edən müvəqqəti hərbi vəziyyət kimi deyil, regional strategiyanın təməli kimi qəbul olunurdu. İstintaqın açıqladığı məlumatlara əsasən isə bu sistem eyni zamanda konkret şəxsi rifahın formalaşması üçün də zəmin yaradıb.
Bu sistemin hərbi və geosiyasi bazası artıq dağılıb. Azərbaycan 2020 və 2023-cü illərdə həyata keçirilən əməliyyatlar nəticəsində ərazi bütövlüyünü bərpa edib, Qarabağ separatçı layihəsi mövcudluğunu dayandırıb. 2025-ci ilin avqustundan etibarən isə İrəvan və Bakı Vaşinqton Bəyannaməsindən tutmuş Sünikdən keçəcək tranzit marşrutunun müzakirəsinə qədər formal olaraq sülh müqaviləsinə doğru hərəkət edir.
İndi isə Ermənistanın öz daxilində qonşularla əvvəlki qarşıdurma modelinin üzərində qurulmuş siyasi epoxanın iqtisadi və siyasi mirası ətrafında hesablaşma başlayır.
Bu mübahisənin nəticəsi İrəvanın indiki normallaşma kursunun nə qədər dayanıqlı olacağı baxımından birbaşa əhəmiyyət daşıyır. Paşinyan və onun hökuməti ölkə daxilində Qarabağ dövrünün elitar şəbəkələrini nə qədər ciddi şəkildə zəiflədə bilsə, revanşda və sülh prosesinin pozulmasında maraqlı olan qüvvələrin daxili siyasi resursları da bir o qədər azalacaq.
Bir epoxanın auditi: Ermənistanın özü üçün nə təhlükəyə atılıb
Məhz burada adi kriminal xronika ilə tarixi əhəmiyyət daşıyan proses arasındakı sərhəd keçir.
Əgər istintaq Koçaryanın prezidentliyi dövründə dövlət əmlakının güzəştli sxemlərlə dövlətdən çıxarıldığını, daha sonra isə kommersiya aktivlərinin prezident ailəsinə bağlı strukturların əlində cəmləşdiyini sübut edə bilsə, məsələ artıq yalnız bir şəxsin fərdi məsuliyyətindən getməyəcək.
Ermənistan cəmiyyəti üçün daha narahat sual ortaya çıxacaq: 2000-ci illərin dövlətinin real iqtisadi mahiyyəti nə idi? Modernləşmə aləti, yoxsa siyasi loyal mülkiyyət sinfi yaratmaq mexanizmi?
Bu sualın cavabı bir ailənin taleyindən qat-qat böyük əhəmiyyət daşıyacaq.
Paşinyan hökuməti qanunsuz əldə edilmiş əmlakla mübarizəni artıq 2026-2031-ci illər üzrə yeni hökumət proqramının strateji istiqamətlərindən biri elan edib və dövlətə iki milyard dollara qədər aktiv qaytarmağı hədəf kimi müəyyənləşdirib.
Baş nazirin açıqladığı məlumatlara görə, 2026-cı ilin avqustuna qədər təxminən 304,1 milyard dram dəyərində daşınmaz əmlak, torpaq sahələri və pul vəsaiti dövlətə qaytarılıb.
Bu baxımdan Koçaryan işi aktivlərin geri qaytarılması siyasətinin ən böyük sınağına çevrilir. Məhz bu prosesin uğuru və ya uğursuzluğu Ermənistan cəmiyyətinin dövlətin belə istintaqları bir neçə ildən sonra növbəti xitam qərarına yox, real ittiham hökmünə qədər apara biləcəyinə inanıb-inanmayacağını müəyyənləşdirəcək.
Bundan sonra nə olacaq: müdafiənin iki cəbhəsi və məhkəmə üçün üç ssenari
Ən real ehtimal budur ki, Korrupsiyaya qarşı mübarizə komitəsi işin miqyasını, fiqurantların və aktivlərin sayını, ifadələrin əvvəlcədən razılaşdırılması riskini, eləcə də məhkəmə qərarına qədər əmlakın özgəninkiləşdirilməsi imkanını əsas gətirərək Koçaryan və onun oğlu barəsində sərt qətimkan tədbiri seçilməsinə nail olmağa çalışacaq.
Paralel olaraq hesablar, korporativ strukturlar və xaricdəki daşınmaz əmlakla bağlı maliyyə təhlili davam edəcək. Məlumat massivinin həcmi nəzərə alınsa, bu iş aylarla, hətta illərlə uzana bilər.
Müdafiə tərəfi isə xəttini iki istiqamətdə quracaq.
Birinci xətt hüquqi olacaq: iyirmi il əvvəl baş vermiş epizodlar üzrə müddətin keçməsi, torpaq satışına dair hökumət qərarlarında prezidentin real səlahiyyətlərinin hüdudları, həmin qərarların qanuniliyi, Sedrak Koçaryanın sonrakı investisiyalarının kommersiya məzmunu və 2000-ci illərdə qəbul edilmiş qərarlarla onun daha sonrakı aktiv əldə etmələri arasında birbaşa sübuta yetirilmiş əlaqənin olmaması.
İkinci xətt siyasi olacaq: Paşinyanın avqustun 24-də səsləndirdiyi bəyanatlar, avqustun 25-i səhər başlayan axtarışlar, onlarla ünvanda güc strukturlarının eyni vaxtda əməliyyata cəlb olunması, ailə üzvlərinin saxlanılması və deputatın həyat yoldaşının mağazasında axtarış aparılması.
Seçkidə uduzmuş siyasətçi təqib olunan keçmiş prezident statusunda ikinci siyasi həyat qazana bilər. Koçaryanın ofisinin artıq "hakimiyyətin növbəti hücumu" barədə səsləndirdiyi bəyanatlar göstərir ki, müdafiə tərəfi məhz bu kartı oynamağa hazırlaşır.
2026-cı ilin sonuna qədər üç ssenari real görünür.
Birinci ssenari: məhkəmə sərt qətimkan tədbiri seçir, işin bəzi epizodları, ilk növbədə Toyota Yerevan və Zabitlər evi ilə bağlı 56 obyekt epizodu konkret tarixlər, məbləğlər və bank sənədləri ilə təsdiqlənmiş rəsmi ittihama qədər gedib çıxır.
İkinci ssenari: ittiham ən yaxşı sənədləşdirilmiş epizodlarda ayaqda qalır, köhnə sövdələşmələrin bir hissəsi isə müddətin keçməsi səbəbindən dağılır. Proses qanunsuz mənşəli əmlakın müsadirəsi üzrə mülki iddia ilə paralel şəkildə bir neçə ilə uzanır.
Üçüncü ssenari daha az ehtimallıdır, amma istisna edilmir: institutlara siyasi təzyiq müdafiənin qorxularını doğruldur, materialların bir hissəsi prosessual baxımdan zəif çıxır və nəticədə fiqurantların faktiki günahının olub-olmamasından asılı olmayaraq iş cəmiyyətin əhəmiyyətli hissəsinin gözündə "seçici ədalət" tezisinin təsdiqinə çevrilir.
Yekun əvəzi
Formal olaraq bu iş üzrə Robert Koçaryan, onun oğlu Sedrak və daha dörd nəfər mühakimə olunacaq.
Mahiyyət etibarilə isə Ermənistan cəmiyyəti ilk dəfə 2000-ci illərin siyasi hakimiyyətinin necə şəxsi mülkiyyətə çevrilməsi barədə bütöv bir izah iddiası ilə ortaya qoyulmuş sənədlər toplusu ilə üz-üzədir. Müdafiə Nazirliyinin torpaq sahələri, tennis kortları, avtomobil biznesi və on səkkiz il ərzində ailə hesablarından keçən on milyonlarla dollar həmin mənzərənin ayrı-ayrı elementləridir.
Hər torpaq sahəsi, Toyota Yerevan-dakı hər pay, Piazza Grande ilə bağlı hər obyekt mətbuat açıqlamaları ilə yox, sübutlarla sınaqdan keçirilməlidir. Məhkəmə hökmünə qədər Koçaryan təqsirləndirilən şəxsdir, günahı sübuta yetirilmiş şəxs deyil.
Amma Korrupsiyaya qarşı mübarizə komitəsinin 2026-cı il avqustun 25-də masaya qoyduğu xəritənin miqyası yaşlı bir siyasətçinin şəxsi taleyindən daha fundamental məsələni göstərir.
Otuz il əvvəl özgə torpaqları əlində saxlamaq vədi ilə İrəvanda hakimiyyətə gələn Qarabağ hərbi elitası indi Ermənistan hakimləri qarşısında öz malikanələrinin, avtosalonlarının və ofşor köçürmələrinin mənşəyini izah etməli olur.
Bu epoxanın hərbi və ərazi təməlini Bakı 2020 və 2023-cü illərdə güc yolu ilə dağıtdı. Onun iqtisadi təməlini isə indi İrəvan özü sökməyə çalışır.
Bu işi sona çatdırıb-çatdıra bilməyəcəyindən isə Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılmasının yeni Ermənistanın geri dönüşü olmayan strateji seçiminə çevriləcəyi, yoxsa işğalı faciəli səhv deyil, sərvət mənbəyi kimi görən qüvvələrin geri qayıdışına qədər sadəcə müvəqqəti fasilə olaraq qalacağı asılı olacaq.(BakuNetwork)
