Dünən ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasında Türkiyə əleyhinə qanun layihəsi qəbul edilib. Belə ki, Nümayəndələr Palatası ölkənin təkmilləşdirilmiş F-16 qırıcılarının və F-16 modernləşdirmə dəstlərinin Türkiyəyə satışını məhdudlaşdıran qanun layihəsini təsdiqləyib.
Qanun layihəsi nə qədər ədalətsiz və əsassız olsa da, diqqətçəkən başlıca məqam onun yunan lobbisinə yaxınlığı ilə tanınan demokrat Kris Pappas və respublikaçı Frank Pallone tərəfindən təqdim olunmasıdır. Nümayəndələr Palatasında keçirilən səsvermədə 244 deputat iştirak edib və onlardan 179-u qanun layihəsinə səs verib.
Pallone/Pappas düzəlişi - Afinanın qələbəsi!
Pallone/Pappas düzəlişi özündə iki məsələni ehtiva edir: Birincisi, ABŞ Prezidentindən Türkiyəyə yeni satılacaq qırıcıların milli maraqlara uyğun olduğunu təsdiq etməsi tələbidir. İkincisi, Türkiyə son 120 gündə Yunanıstan hava sahəsini pozmadığı barədə hesabat təqdim etməlidir. 
Prinsip etibarilə, hər iki məsələ ABŞ-dan çox rəsmi Afinanın maraqlarına uyğun tərtib edilib. Məsələ ondadır ki, Türkiyəyə satılacaq qırıcılar ABŞ-ın milli maraqlarına uyğundur. Çünki rəsmi Ankara NATO-nun aparıcı ölkəsidir və ABŞ da NATO ölkəsidir.
Digər tərəfdən, Vaşinqton və Ankara Yaxın Şərqdə, eləcə də bir sıra regionlarda strateji baxımdan ortaq hərəkət edirlər. ABŞ-ın strateji müttəfiqi olan Türkiyənin F-16 döyüş təyyarələri alması ABŞ maraqlarına necə uyğun olmaya bilər?
O ki qaldı, Türkiyənin son 120 gündə Yunanıstan hava məkanını pozmadığı barədə hesabat təqdim etməsinə, Ankaranın buna gedəcəyini düşünmürəm. Praktika göstərir ki, Türkiyə ilə diktə tərzində danışmaq mənasızdır. Rəsmi Ankara belə bir hesabatı vermək məcburiyyətində deyil. Digər tərəfdən, bu informasiyanı peyk görüntülərindən rahatlıqla əldə etmək olar.
ABŞ-da yunan lobbisinin artan gücü 
Prinsip etibarilə Pallone/Pappas düzəlişi yunan lobbisinin qələbəsi olsa da, bu qələbədə rəsmi Ankaranın da payı var. Məsələ ondadır ki, ABŞ-da ildən-ilə güclənən yunan lobbisi bu gün Konqresə qədər nüfuz etməyi bacarıb. Məlum qanun layihəsinin qəbul edilməsi də bunu təsdiqləyir. Türkiyə isə bu məsələdə addım atmağa gecikib. Yunan lobbisi ABŞ-da fəaliyyət göstərən ən köklü lobbilərdəndir. Rəsmi Ankara kimi təcrübəli bir ölkə bu nüansı gözdən qaçırmamalı idi.
Türkiyə xarici siyasətində lobbi və diaspor fəaliyyətini gücləndirməsə, Türkiyə əleyhinə daha ağır qanun layihələri qəbul edilə bilər.
Ankara nə edəcək? 
Aydın məsələdir ki, F-16 qırıcılarının və F-16 modernləşdirmə dəstlərinin Türkiyəyə satışını məhdudlaşdıran qanun layihəsinin qəbul edilməsinə baxmayaraq, rəsmi Ankara geri addım atmayacaq. Təyyarələrin verilməməsi halında Vaşinqton Ankara kimi güclü bir müttəfiqi qarşısına almış olacaq. Çünki Türkiyə bu məsələdə çox ciddidir və təsadüfi deyil ki, F-16-ların verilməsi məsələsi İsveç və Finlandiyanın NATO-ya üzvlüyünə razılığı qarşısında irəli sürülən şərtlərdə də öz əksini tapmışdı.
Digər tərəfdən, Madriddə imzalanan memorandum hələ Türkiyə Böyük Millət Məclisində təsdiq edilməyib. Ərdoğanın da vurğuladığı kimi, verilən sözlər yerinə yetirilməsə, TBMM İsveç və Finlandiyanın NATO-ya üzvlüyünə “yox” deyəcək.
Turan Rzayev,
politoloq
